ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ប្រោសបញ្ចវគ្គិយភិក្ខុ នៅព្រៃឥសិបគទាយវ័ន្ត
អរិយសច្ចៈ, ទ្រឹស្តីកំពូលរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាទ្រឹស្តីអរិយសច្ចៈ គឺជាទ្រឹស្តីកំពូលមួយ ។ អរិយសច្ចៈ គឺជាសេចក្តីពិតដ៏ប្រសើរ ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ។ ចំពោះអរិយសច្ចៈ ដែលព្រះពុទ្ធបានពិចារណាមានបួនប្រការ ហៅថា ចតុរាអរិយសច្ចៈ
១- ទុក្ខអរិយសច្ចៈ
២- សមុទយអរិយសច្ចៈ
៣- នរោធ អរិយសច្ចៈ
៤- មគ្គអរិយសច្ចៈ ។
តើអរិយសច្ចៈនីមួយៗមានអត្ថន័យ និងខ្លឹមសារយ៉ាងណាខ្លះ ?
១- ទុក្ខអរិយសច្ចៈ : គឺជាសេចក្តីទុក្ខពិតដែលកើតមានដល់មនុស្ស សត្វគ្រប់រូប ហើយពុំអាចចៀសផុតឡើយ គ្រាន់តែខុសគ្នាត្រង់អ្នកខ្លះមានទុក្ខតិច អ្នកខ្លះទៀតមានទុក្ខច្រើនប៉ុណ្ណោះ ។ ចំពោះទុក្ខរបស់មនុស្សមានបួនធំៗគឺ :
- ជាតិទុក្ខ : គឺទុក្ខព្រោះមានកំណើតតាំងពីផ្ទៃម្តាយមកម្ល៉េះ
- ព្យាធិទុក្ខ : គឺទុក្ខព្រោះមានជំងឺផ្សេងៗមកបៀតបៀន
- ជរាទុក្ខ : គឺទុក្ខព្រោះចាស់ជរាទ្រុឌទ្រោម
- មរណទុក្ខ : គឺទុក្ខព្រោះសេចក្តីស្លាប់ឈានចូលមកដល់�មានការឈឺចាប់ ឬ មានការពិបាកខ្លាំងមុនពេលស្លាប់� ។
២- សមុទយអរិយសច្ចៈ : គឺជាសចក្តីពិតដែលកើតឡើងមកអំពីហេតុ ឬ មានឫសគល់យ៉ាងពិតប្រាកដ ។ ឯហេតុដែលនាំឲ្យមានទុក្ខមានធំៗពីរគឺ :
២-១ ទុក្ខព្រោះអវិជ្ជា ដោយអវិជ្ជាគឺ ជាសេចក្តីល្ងង់ខ្លៅ ឬ មិនដឹងមិនយល់នូវហេតុដែលនាំឲ្យកើតទុក្ខ ។ អវិជ្ជានេះនាំឲ្យកើតមានតណ្ហាឡើង ។
២-២ ទុក្ខព្រោះតណ្ហា ដោយតណ្ហាគឺជាសេចក្តីស្រេកឃ្លាន សេចក្តីប្រាថ្នា សេចក្តីលោភលន់ចង់មានចង់បានអ្វីៗគ្រប់បែបយ៉ាង មិនចេះឆ្អែតមិនចេះចប់ ។ តណ្ហាជាប្រភព ឬជាឫសគល់ចម្បងដែលនាំឲ្យកើតទុក្ខគ្រប់ប្រការ ហើយនាំឲ្យមានកំណើតថ្មីបន្តគ្នាមិនដាច់ ។
៣- និរោធអរិយសច្ចៈ : គឺការរួចស្រឡះ ឬ ការរំលត់ទុក្ខជាសេចក្តីពិត ។ ព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងថា ទីដែលរួចចាកផុតទុក្ខ គឺនិព្វាន ។ ដើម្បីរំលត់ឲ្យបានអស់រលីងនោះយើងត្រូវបំបាត់អវិជ្ជារំលីងឫសគល់នៃទុក្ខគឺបំបាត់អវិជ្ជា និងរំលាយតណ្ហា ប្រៀបបានទៅនឹងការរំលើងឫសកែវនៃដើមឈើឲ្យអស់ ទើបដើមឈើលែងដុះលូតលាស់ទៀតបាន ។ យ៉ាងណាមិញ ឫសគល់នៃទុក្ខ រលាយរលត់អស់ហើយ ទុក្ខនានាក៏មិនអាចកើតទៀតបានឡើយ ។ តើការរំលត់ទុក្ខដោយវិធីបែបណាខ្លះ ?
នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដើម្បីធ្វើការរំលត់ទុក្ខ គឺត្រូវប្រតិបតិ្តដូចខាងក្រោម :
៤- មគ្គអរិយសច្ចៈ : គឺជាផ្លូវ ឬ មធ្យោបាយនាំឲ្យផុតចាកទុក្ខ គឺសេចក្តីពិត ។ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ហើយទៅដល់និព្វាន ព្រះពុទ្ធបានបញ្ជាក់ថា ការប្រកាន់យកផ្លូវកណ្តាល ហើយប្រកាន់ប្រតិបត្តិយ៉ាងខា្ជប់ខ្ជួននូវមគ្គទាំង ៨ នោះគឺ :
៤-១ សម្មាទិដ្ឋិ : ការយល់ឃើញត្រូវ គឺការយល់ឃើញពិតនូវសភាវធម៌ទាំងពួង
៤-២ សម្មាសង្កប្ប : ការត្រិះរិះត្រូវ គឺការត្រិះរិះក្នុងការមិនព្យាបាទ មិនបៀតបៀន ចំពោះមនុស្សសត្វទូទៅ ។ ការត្រិះរិះត្រឹមត្រូវនាំឲ្យមនុស្សជួបនូវផលល្អ និងទទួលបាននូវសេចក្តីសុខចម្រុងចម្រើន ។
៤-៣ សម្មាវាចា : ការនិយាយត្រឹមត្រូវ គឺការប្រើពាក្យសម្តីត្រឹមត្រូវវៀរចាកការប្រព្រឹត្តិអាក្រក់ដោយការនិយាយស្តីបួនយ៉ាង :
៙ មុសាវាទ ពាក្យមិនពិត ឬ និយាយកុហក
៙ បិសុនាវាទ ពាក្យនិយាយស៊កសៀតញុះញង់បំបែកបំបាក់
៙ ផរុសវាទ ពាក្យជេរប្រទេចតិះដៀលដៀមដាម
៙សម្ផសប្បលាវាទ ពាក្យឡេះឡោះកម្លែងសើចលេងឥតប្រយោជន៍
៤-៤ សាម្មាកម្មន្ត គឺជាទង្វើត្រឹមត្រូវការងារត្រឹមត្រូវ គឺប្រព្រឹត្តល្អវៀរចាកកាយទុច្ចរិតបីយ៉ាង :
- បាណា(ការសម្លាប់សត្វ មានជីវិត)
- អទិន្នា(ការលួចទ្រព្យអ្នកដទៃ)
- កាមេ(ការប្រព្រឹត្តិខុសតាមផ្លូវកាម ឬរួមភេទជាប្តីប្រពន្ធ កូនអ្នកដទៃដែលមានគេហួងហែងថែរក្សា) ។
៤-៥ សម្មាអាជីវ : គឺការប្រកបរបរទទួលទានត្រឹមត្រូវ គឺវៀរចាកការចិញ្ចឹមជីវិតខុសគន្លងធម៌ដូចជា លួច ប្លន់ ទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ និងធ្វើជំនួញខុសច្បាប់រដ្ឋ និងច្បាប់ប្រពៃណីជាដើម ។
៤-៦ សម្មាវាយាម : គឺការព្យាយាមត្រឹមត្រូវ គឺការព្យាយាមខាងផ្លូវចិត្តគំនិត ដូចជាការការពារមិនឲ្យមានអំពើបាប ឬ អកុសលដែលនាំឲ្យមានភាពសៅហ្មងក្នុងសន្តានចិត្ត ។
៤-៧ សម្មាសតិ : គឺការភ្ញាក់រលឹកត្រឹមត្រូវ ( ឬ ការនឹកឃើញត្រឹមត្រូវការចងចាំបានល្អ ) និងដឹងខ្លួនជានិច្ច ។ សតិល្អប្រៀបដូចជាឆ្មាំទ្វារដ៏ល្អក្នុងការឃ្លាំមើល និងការពារកុំឲ្យគ្រឿងវិញ្ញាណមាន : ភ្នែក ត្រចៀក អណ្តាត ច្រមុះ កាយទទួលអារម្មណ៍អាក្រក់បាន ។
៤-៨ សម្មាសមាធិ : ការធ្វើសមាធិត្រឹមត្រូវ គឺការចម្រើនភាវនា ដើម្បីតម្កល់ចិត្តឲ្យនឹងមិនឲ្យរវើរវាយអណ្តែតអណ្តូងពោល គឺតាំងចិត្តឲ្យស៊បក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ ។
ផ្លូវ ឬ មធ្យោបាយទាំងប្រាំបីខាងលើនេះ បង្រួមបានដល់(សីល សម្មាធិ បញ្ញា) ៕